बैंकक- थाइल्याण्डमा बडो उत्साहका साथ मनाइएको आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१३औं जन्मजयन्ती समारोह यसपटक एउटा अभूतपूर्व र गम्भीर डिजिटल बहसमा तानिएको छ। नेपाली राजदूतावास थाइल्याण्ड र स्थानीय नेपाली संघ-संस्थाहरूको संयुक्त सहकार्यमा प्रकाशित विशेष साहित्यिक सँगालो ‘भानु २०८३’ मा सङ्ग्रहित रचनाहरू मानवीय श्रम र सिर्जना नभई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI/GPT) द्वारा तयार पारिएको तथ्य बाहिरिएपछि साहित्यिक वृत्तमा ठूलो खैलाबैला मच्चिएको हो। आइतबार बैंककस्थित थाई नेपाली एसोसिएसनको सामाजिक भवनमा आयोजित समारोहमा यो पुस्तक भव्यताका साथ सार्वजनिक गरिएको थियो, तर पुस्तक पाठक र स्थानीय सर्जकहरूको हातमा पुगेलगत्तै यसको मौलिकता र साहित्यिक इमानदारितामाथि गम्भीर प्रश्नहरू खडा भएका छन्।
नेपाली डायस्पोरामा मौलिक भाषा र साहित्यको प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले राजदूतावासको अग्रसरता र सहकार्यमा प्रकाशन गरिएको भनिएको उक्त पुस्तकका रचनाहरू पाठकहरूले डिजिटल माध्यम तथा विभिन्न स्थापित ‘एआई डिटेक्टर’ उपकरणहरूमा राखेर परीक्षण गरेका थिए। उक्त प्राविधिक परीक्षणका क्रममा पुस्तकमा समाविष्ट कविता तथा रचनाहरू ९०% देखि १००% सम्म एआई जेनेरेटेड (AI/GPT Generated) भएको प्रमाणित नतिजाहरू देखिएका छन्। आदिकवि भानुभक्तको सम्मानमा निकालिएको विशेष कृतिमा मानवीय भावना, संवेग र डायस्पोरिक भोगाइको मौलिक अभिव्यक्ति हुनुपर्नेमा एआईले फ्याँक्ने यान्त्रिक शब्दहरूको हुबहु प्रयोग गरिएको पाइएपछि पाठक तथा थाइल्याण्डका स्थानीय नेपाली साहित्यकारहरूले गम्भीर आक्रोश र असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
नेपाली भाषाका आदिकवि, जसले नेपाली भाषा र साहित्यलाई जनस्तरमा स्थापित गर्न अतुलनीय योगदान दिए, उनकै स्मृतिमा आयोजित ऐतिहासिक कार्यक्रममा प्रविधिको यस्तो प्रकारको ‘सर्टकट’ र अपारदर्शी प्रयोग हुनुलाई स्थानीय प्रबुद्ध वर्गले दुःखद मानेका छन्। राजदूतावास जस्तो जिम्मेवार कूटनीतिक निकायको नाम जोडिएको र पुस्तकको गृहकार्यमा देश-विदेशका प्रतिष्ठित साहित्यकारहरूको सम्पादन मण्डल संलग्न रहेको अवस्थामा कसरी यति ठूलो मात्रामा एआई जेनेरेटेड सामाग्रीहरू समावेश हुन पुगे भन्ने विषय अहिले थाइल्याण्डको नेपाली समुदायमा तीव्र चासो र खोजीको विषय बनेको छ। यस घटनाले साहित्य लेखनमा एआईको प्रयोग कुन हदसम्म न्यायसङ्गत हुने र मौलिक सिर्जनाको परिभाषा के हुने भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै एउटा नयाँ र पेचिलो बहस छेडिदिएको छ।
डिजिटल प्रविधिको यो युगमा कला र साहित्यमा एआईको बढ्दो हस्तक्षेप तार्किक बहसको पाटो भए पनि, एउटा औपचारिक साहित्यिक सँगालोमा यसरी हुबहु मेसिनरी रचनाहरू प्रस्तुत गरिनुले डायस्पोरिक नेपाली साहित्यको विश्वसनीयता र गरिमामाथि नै गम्भीर धक्का पुर्याएको विश्लेषण गर्न थालिएको छ। थाइल्याण्डका लागि नेपाली राजदूत महामहिम धनबहादुर ओलीको प्रमुख आतिथ्यतामा सम्पन्न सो कार्यक्रम समग्रमा सांस्कृतिक हिसाबले उत्साहजनक रहे पनि पुस्तकमा देखिएको यो ‘एआई काण्ड’ले आगामी दिनमा कूटनीतिक निकाय र संघ-संस्थाहरूलाई साहित्यिक कृति प्रकाशन गर्दा सामग्रीको शुद्धता र मौलिकता परीक्षणमा कडा सतर्कता अपनाउनुपर्ने बलियो पाठ सिकाएको छ।
अध्यक्ष
- लोकेन्द्र ओली
- लोकेन्द्र ओली
- लोकेन्द्र ओली
- लोकेन्द्र ओली
